به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، امیرمهدی حکیمی، مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، شامگاه یکشنبه ۱۰ آبان‌ماه در آیین رونمایی از آثار جدید پویانمایی این مؤسسه که به مناسبت روز جهانی انیمیشن و در هفتمین نشست انجمن عصر سینما با موضوع روایت ایرانی، زبانی جهانی؛ نقش انیمیشن کوتاه هنری در بازنمایی فرهنگ ایرانی اسلامی برگزار شد، اظهار داشت: انیمیشن یکی از تأثیرگذارترین و جریان‌سازترین هنرهای جهان امروز است که از کودکان تا بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و نمی‌توان از نقش آن در شکل‌دهی به افکار و جریان‌های فرهنگی جامعه غافل بود.
وی با اشاره به توانمندی هنرمندان ایرانی در عرصه پویانمایی افزود: با وجود محدودیت امکانات و زیرساخت‌ها در مقایسه با کشورهای پیشرو، انیمیشن‌سازان ایرانی از ظرفیت هنری و خلاقیت بسیار بالایی برخوردارند و آثار تولیدی آن‌ها در جشنواره‌های بین‌المللی نیز درخشیده است.
مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با بیان اینکه ظرفیت هنری انیمیشن ایران هنوز به یک صنعت منسجم تبدیل نشده است، تصریح کرد: این وضعیت بیش از آنکه به توانمندی هنرمندان مربوط باشد، به سیاست‌گذاری‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و میزان حمایت از این حوزه بازمی‌گردد؛ باید پذیرفت که در زمینه فراهم‌کردن زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری متناسب با ظرفیت‌های انیمیشن، اقدامات کافی انجام نشده است.
حکیمی، انیمیشن را یکی از بسترهای مهم تربیت نسل آینده دانست و گفت: بخش قابل توجهی از فرایند تربیت کودکان امروز از طریق انیمیشن‌هایی شکل می‌گیرد که تماشا می‌کنند؛ اما متأسفانه تولید و محتوای بخش عمده‌ای از این آثار در اختیار ما نیست و دیگران با محصولات خود در تربیت فکری و فرهنگی کودکان نقش‌آفرینی می‌کنند.
وی با اشاره به ضرورت تولید آثار متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی بیان کرد: انیمیشن مخاطب گسترده‌ای در همه گروه‌های سنی دارد و می‌تواند حامل مفاهیم فرهنگی، دینی، اجتماعی و فلسفی باشد؛ ازاین‌رو باید برای حضور مؤثر در این عرصه برنامه‌ریزی جدی‌تری صورت گیرد.
مدیرعامل مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با اشاره به سابقه فعالیت این مجموعه در حوزه پویانمایی خاطرنشان کرد: این مؤسسه طی سال‌های گذشته با وجود محدودیت‌های بودجه‌ای، در زمینه تولید آثار کوتاه و بلند انیمیشن فعالیت داشته است و امیدواریم با فراهم‌شدن زمینه حمایت بیشتر، این اقدامات به جریانی مستمر و اثرگذار تبدیل شود.
حکیمی، آثار کوتاه انیمیشن را سفیران فرهنگی و هنری ایران در عرصه بین‌المللی توصیف کرد و افزود: شاید در شرایط کنونی امکان تولید آثار بلند و پرهزینه برای همه مجموعه‌ها فراهم نباشد، اما انیمیشن‌های کوتاه ایرانی توانسته‌اند ظرفیت‌های هنری کشور و مفاهیم فرهنگ ایرانی اسلامی را در جشنواره‌های مختلف بین‌المللی به نمایش بگذارند و اعتبار قابل توجهی برای هنر ایران کسب کنند.
وی ابراز امیدواری کرد: با حمایت و برنامه‌ریزی جدی‌تر، آستان قدس رضوی بتواند به یکی از مجموعه‌های مؤثر در پشتیبانی از هنر انیمیشن تبدیل شود و زمینه شکل‌گیری یک جریان ساختاری و مستمر در این عرصه را فراهم کند.
حکیمی در پایان از هنرمندان و عوامل تولید آثار جدید مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی قدردانی کرد و گفت: امیدواریم تلاش هنرمندانی که در مسیر تولید این آثار قدم برداشته‌اند، با استقبال مخاطبان و ارتباط معنوی آنان با حضرت رضا(ع) به ثمر بنشیند.
انیمیشن ایران از ظرفیت تولید صنعتی و حضور بین‌المللی برخوردار است
در ادامه این نشست، ناصر جاهدنیا، مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران، با اشاره به مسیر طی‌شده در صنعت انیمیشن کشور اظهار داشت: انیمیشن ایران از سال ۱۳۳۶ و آغاز فعالیت‌های اسفندیار احمدیه تاکنون مسیر طولانی و پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشته و امروز در بخش‌های مختلف تولید آثار کوتاه، سینمایی و سریالی به دستاوردهای قابل توجهی رسیده است.
وی با قدردانی از فعالیت‌های مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی در بیش از ۱۴ سال گذشته افزود: این مجموعه با تولید آثار کوتاه و بلند، نقش مؤثری در توسعه انیمیشن مشهد، خراسان و کشور داشته است و استمرار این فعالیت‌ها با توجه به شرایط موجود صنعت انیمیشن ارزشمند است.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با اشاره به چالش‌های اقتصادی و فناوری این صنعت بیان کرد: شرایط اقتصادی سال گذشته و سال جاری و همچنین گسترش فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، وضعیت تولید انیمیشن در کشور را با دشواری‌هایی مواجه کرده است؛ بااین‌حال، بررسی ظرفیت‌ها و دستاوردهای این حوزه نشان می‌دهد که نمی‌توان وضعیت انیمیشن ایران را صرفاً از زاویه مشکلات ارزیابی کرد.
جاهدنیا با اشاره به موفقیت آثار کوتاه ایرانی در جشنواره‌های جهانی گفت: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، ایران در میان کشورهای غیرآمریکایی موفق به کسب جایزه اسکار قرار گرفته است و آثار کوتاه انیمیشن کشور نیز جوایز بین‌المللی متعددی کسب کرده‌اند.
وی با اشاره به موفقیت یکی از تولیدات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خاطرنشان کرد: این اثر در سال گذشته موفق به کسب ۲۶۶ جایزه بین‌المللی شده است که بخش قابل توجهی از آن‌ها از جشنواره‌های معتبر جهان بوده‌اند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران ادامه داد: انیمیشن کوتاه ایران در سه سال متوالی در فهرست نامزدهای اسکار حضور داشته است؛ موضوعی که نشان‌دهنده ظرفیت و توان رقابتی هنرمندان کشور در عرصه بین‌المللی است.
جاهدنیا با اشاره به توان تولید انیمیشن سینمایی در ایران گفت: کشور ما از جمله حدود ۲۰ کشور جهان است که توانایی تولید انیمیشن سینمایی را دارند و در سال‌های گذشته چندین اثر سینمایی ایرانی به نمایش درآمده که تولید آن‌ها بر پایه دانش فنی بومی و روندهای فنی توسعه‌یافته در داخل کشور انجام شده است.
وی با بیان اینکه محصولات ایرانی در سال‌های اخیر به بازارهای خارجی نیز راه یافته‌اند، افزود: فرایند توسعه بازار بین‌المللی انیمیشن ایران آغاز شده و برآوردها نشان می‌دهد محصولات داخلی در دو تا سه سال گذشته بیش از هشت میلیون دلار درآمد فروش داشته‌اند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران همچنین به ظرفیت تولید سریال‌های پویانمایی در کشور اشاره کرد و گفت: ایران در زمینه تولید سریال‌های انیمیشنی، به‌ویژه در منطقه، از ظرفیت قابل توجهی برخوردار است و در برخی سال‌ها حجم تولید سالانه به حدود ۳۵۰ ساعت برنامه رسیده است؛ هرچند این میزان در یکی دو سال اخیر تحت تأثیر شرایط اقتصادی کاهش یافته است.
جاهدنیا با اشاره به حضور فعال استودیوهای ایرانی در بازارهای منطقه‌ای اظهار داشت: بخش قابل توجهی از تولیدات انیمیشنی کشورهای حوزه خلیج فارس در استودیوهای ایرانی انجام می‌شود و برآوردهای موجود نشان می‌دهد بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد برخی تولیدات سالانه این کشورها در ایران تولید شده است.
وی افزود: در حوزه تولیدات تلویزیونی ترکیه نیز بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، بیش از ۵۰ درصد بخشی از تولیدات تلویزیونی این کشور در استودیوهای ایرانی انجام می‌شود که نشان‌دهنده وجود ظرفیت صنعتی و نیروی متخصص در کشور است.
نبود قوانین شفاف مالکیت فکری، مانع تجاری‌سازی انیمیشن ایران است
در بخش دیگری از این نشست، محمدمهدی مشکوری، تهیه‌کننده انیمیشن، با تشریح ظرفیت‌های اقتصادی این هنر اظهار داشت: انیمیشن یکی از معدود محصولات فرهنگی و رسانه‌ای است که قابلیت بالایی برای صادرات دارد؛ زیرا آثار این حوزه، به‌ویژه در ژانر فانتزی و کودک، می‌توانند با تغییرات محدودی در بازارهای کشورهای مختلف عرضه شوند.
وی با بیان اینکه صنعت انیمیشن علاوه بر درآمدزایی، ظرفیت بالایی برای اشتغال‌زایی دارد، افزود: تولید یک اثر سینمایی انیمیشن در شرایط بهینه دست‌کم سه سال زمان می‌برد و در این فرایند، بیش از ۲۰۰ نفر به‌صورت مستمر درگیر فعالیت می‌شوند؛ درحالی‌که تولید آثار سینمایی رئال معمولاً نیروی انسانی کمتری را برای مدت کوتاه‌تری به کار می‌گیرد.
این تهیه‌کننده انیمیشن با اشاره به توانمندی نیروی انسانی و زیرساخت‌های فنی کشور تصریح کرد: ایران از نظر نیروی متخصص، خلاقیت هنری و امکانات تولید انیمیشن ظرفیت‌های قابل توجهی دارد و هنرمندان ایرانی به دلیل تسلط بر نرم‌افزارها و توانایی انجام چندین بخش تخصصی تولید، از قابلیت‌های فنی بالایی برخوردارند.
مشکوری، ضعف قوانین و سازوکارهای مرتبط با مالکیت فکری را از مهم‌ترین موانع توسعه اقتصادی این صنعت دانست و گفت: مسئله اصلی این است که پس از خلق یک اثر یا شخصیت انیمیشنی، مالکیت معنوی آن در اختیار چه کسی قرار می‌گیرد و تیم تولید تا چه اندازه می‌تواند از ظرفیت اقتصادی محصول خود بهره‌مند شود.
وی با اشاره به تجربه تولید و عرضه آثار انیمیشنی در بازارهای خارجی اظهار داشت: گاهی گروه تولید با تلاش فراوان موفق به فروش یک اثر در بازار بین‌المللی می‌شود، اما به دلیل نبود سازوکارهای روشن و مشخص‌نبودن اختیارات مالکیت فکری، در ادامه با محدودیت‌هایی از سوی برخی نهادها مواجه می‌شود.
تهیه‌کننده انیمیشن ادامه داد: در مواردی حتی تلاش برای تجاری‌سازی محصولات جانبی آثار، از جمله انتشار کتاب‌های مرتبط با یک مجموعه انیمیشنی، با موانع اداری و حقوقی مواجه شده است؛ درحالی‌که این محصولات می‌توانند درآمد قابل توجهی برای چرخه تولید ایجاد کنند.
مشکوری تأکید کرد: انیمیشن ایران از ظرفیت تولید، نیروی انسانی و بازار صادراتی برخوردار است، اما برای تبدیل این توانمندی‌ها به یک صنعت پایدار، باید قوانین مالکیت فکری، حقوق تولیدکنندگان و سازوکارهای تجاری‌سازی آثار به‌صورت شفاف تعیین شود.
وی در ادامه به محدودیت‌های محتوایی در تولید آثار انیمیشنی اشاره کرد و گفت: یکی از دشواری‌های تولیدکنندگان، مواجهه با محدودیت‌هایی است که گاهی از مرحله خلق شخصیت و شکل‌گیری ایده آغاز می‌شود و امکان پرداخت خلاقانه به موضوعات فرهنگی و مذهبی را کاهش می‌دهد.
مشکوری با بیان اینکه برخی مفاهیم دینی را می‌توان از طریق روایت‌های داستانی و شخصیت‌پردازی غیرمستقیم به مخاطب منتقل کرد، افزود: برای تولید اثر مذهبی الزاماً نباید مستقیماً به شخصیت‌های دینی یا مناسک مذهبی پرداخت؛ بلکه می‌توان مفاهیم و آموزه‌های دینی را در بستر داستانی جذاب و متناسب با دنیای کودک و نوجوان ارائه کرد.
وی همچنین ضعف شناخت برخی مدیران و ناظران از ماهیت انیمیشن را از دیگر چالش‌های این حوزه برشمرد و اظهار داشت: مدیریت و نظارت بر تولید انیمیشن نیازمند شناخت تخصصی از جهان فانتزی، شخصیت‌پردازی و اقتضائات این هنر است؛ زیرا گاهی برداشت‌های غیرتخصصی از یک صحنه یا شخصیت، موجب ایجاد محدودیت‌های غیرضروری در روند تولید می‌شود.
این تهیه‌کننده انیمیشن خاطرنشان کرد: لازم است افرادی که مسئولیت مدیریت و نظارت بر آثار انیمیشنی را برعهده دارند، با ویژگی‌های فنی و هنری این حوزه آشنا باشند تا ارزیابی آثار بر اساس شناخت دقیق‌تری از زبان انیمیشن صورت گیرد.
در بخش دیگری از این نشست، جاهدنیا با اشاره به ضرورت تجربه‌گرایی در تولید آثار انیمیشنی بیان کرد: برای دستیابی به مهارت در انتقال مفاهیم، باید از گام‌های کوچک آغاز کرد و آثار کوتاه می‌توانند زمینه مناسبی برای آزمودن شیوه‌های مختلف روایت و داستان‌پردازی باشند.
وی افزود: تولید آثار کوتاه، برخلاف تصور، از دشواری‌های خاصی برخوردار است؛ زیرا هنرمند باید در زمان محدود، موضوع و پیام مورد نظر خود را به‌درستی به مخاطب منتقل کند. این تجربه می‌تواند زمینه آمادگی برای تولید آثار بلند سینمایی و سریالی را فراهم کند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با اشاره به حساسیت‌های موجود در تولید آثار مذهبی و اسطوره‌ای اظهار داشت: بخشی از محدودیت‌ها به تفاوت سلیقه‌ها و برداشت‌های مخاطبان و سفارش‌دهندگان بازمی‌گردد؛ بنابراین باید ضمن احترام به این تفاوت‌ها، فرصت تجربه و خلاقیت را برای تولیدکنندگان فراهم کرد.
وی همچنین بر ضرورت بهره‌گیری از مشاوره و راهنمایی تخصصی در مراحل تولید تأکید کرد و گفت: استفاده از ظرفیت کارشناسان و راهبران محتوایی می‌تواند به نزدیک‌شدن آثار به نتایج مطلوب کمک کند، بدون آنکه فرایند خلاقیت هنری با پیچیدگی‌های غیرضروری مواجه شود.
انتقال مفاهیم مذهبی در آثار کودک، لزوماً نیازمند روایت مستقیم نیست
در ادامه، مشکوری با اشاره به امکان ارائه مفاهیم دینی در قالب داستان‌های روزمره کودکان گفت: بسیاری از آموزه‌های مذهبی مانند راستگویی، پرهیز از غیبت، امانت‌داری، رعایت حقوق دیگران و دوری از دزدی، مفاهیمی هستند که می‌توان آن‌ها را در قالب داستان‌های ساده و جذاب برای کودکان بیان کرد.
وی افزود: برای تولید انیمیشن مذهبی ضرورت ندارد که حتماً موضوع اثر درباره یک شخصیت دینی یا واقعه تاریخی باشد؛ بلکه می‌توان آموزه‌های دینی و روایات را در ساختار داستانی قرار داد، به‌گونه‌ای که مخاطب کودک بدون مواجهه مستقیم با مفاهیم پیچیده، پیام مورد نظر را دریافت کند.
این تهیه‌کننده انیمیشن با اشاره به اهمیت شخصیت‌پردازی و فیلمنامه در آثار کودک و نوجوان اظهار داشت: خلق شخصیت‌های ماندگار و شکل‌دادن به تضادهای داستانی از مراحل مهم تولید انیمیشن است و باید از همان مرحله نگارش فیلمنامه به این موضوع توجه شود.
مشکوری همچنین با انتقاد از برخی محدودیت‌های محتوایی در تولید آثار کودک و نوجوان تصریح کرد: دست‌کم‌گرفتن مخاطب و محدودکردن بیش از اندازه فضای داستانی می‌تواند به کیفیت آثار و قدرت رقابت آن‌ها در برابر تولیدات خارجی آسیب بزند.
وی با بیان اینکه کودکان ایرانی به آثار متنوع انیمیشنی جهان دسترسی دارند، خاطرنشان کرد: نمی‌توان مخاطب امروز را با معیارهای چند دهه قبل ارزیابی کرد. کودکان و نوجوانان با حجم گسترده‌ای از تولیدات جهانی مواجه‌اند و آثار داخلی نیز باید از نظر کیفیت داستان، شخصیت‌پردازی و جذابیت هنری توان رقابت داشته باشند.
مشکوری، محدودیت در پرداختن به موضوعات متناسب با دنیای نوجوانان را از عوامل دشواری تولید آثار این گروه سنی دانست و گفت: بخشی از موضوعات مورد علاقه نوجوانان در آثار جهانی، امکان پرداخت مناسب در تولیدات داخلی را پیدا نمی‌کند و همین مسئله می‌تواند بر جذابیت و اثربخشی آثار تأثیر بگذارد.
رونمایی از چهار اثر جدید پویانمایی آستان قدس رضوی
در پایان این مراسم، از آثار جدید پویانمایی مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با حضور مدیران و هنرمندان این حوزه رونمایی شد.
در این بخش، پوستر انیمیشن ترنج و هزار گنج به به نمایش درآمد و عوامل تولید این اثر معرفی شدند.
همچنین از اثر برکه، تولید هنرمندان خراسان، و انیمیشن آهوی وقت به کارگردانی وریا نیک‌منش و هاشم‌نژاد رونمایی شد.
انیمیشن امضا نیز از دیگر آثار معرفی‌شده در این مراسم بود که به‌عنوان اثری با مخاطب بزرگسال معرفی شد.
در این آیین، عوامل تولید آثار و هنرمندان حاضر با امضای پوسترهای رونمایی‌شده، در معرفی و ثبت یادگار این رویداد هنری مشارکت کردند.
انتهای پیام/
نظر شما